Vignarionda: een van de grote wijngaarden van Serralunga d’Alba
De Vignarionda MGA – ook vaak geschreven als Vigna Rionda – ligt in Serralunga d’Alba en behoort tot de meest gewaardeerde wijngaarden binnen de gehele Barolo DOCG.
De naam verwijst naar de ronde vorm van de heuvel: rionda is afgeleid van rotonda, Italiaans voor rond. De wijngaard ligt hoog op de heuvel en profiteert van veel zonlicht, terwijl hij door de nabijgelegen Castelletto-heuvel wordt beschermd tegen koude noordwestelijke winterwinden. Hierdoor ontstaat een bijzonder gunstig microklimaat.
Bij Oddero is Vignarionda geen Barolo die ieder jaar vanzelfsprekend wordt gemaakt. De familie begon de cru afzonderlijk te vinifiëren in 1985, maar liet verschillende jaargangen volledig achterwege wanneer de kwaliteit niet hoog genoeg werd gevonden. Zo werd geen Vignarionda geproduceerd in 1992, 1994 en 2002.
Dat past bij de positionering van deze wijn: Vignarionda is de Riserva en een van de absolute topwijnen van Oddero.
Het perceel van Oddero
Oddero bezit ongeveer 0,77 hectare binnen Vignarionda, verdeeld over de kadastrale percelen 335 en 340 in Serralunga d’Alba.
De wijngaard ligt op ongeveer 360 meter boven zeeniveau, vrijwel boven op de heuvel, en heeft een volledig zuidelijke expositie. Daarmee krijgt Nebbiolo gedurende het groeiseizoen maximaal zonlicht, terwijl de hoogte helpt om frisheid en aromatische spanning te behouden.
De opbrengst is beperkt tot ongeveer 50 quintalen per hectare, oftewel circa 5.000 kilo druiven per hectare. Dat ligt duidelijk lager dan bij veel gewone Barolo-bottelingen en draagt bij aan de concentratie van de wijn.
Wanneer werden de wijnstokken aangeplant?
De Vignarionda-wijngaard bestaat uit verschillende aanplantingen.
Het grootste en centrale gedeelte dateert volgens Oddero waarschijnlijk uit 1972. Het hoogste gedeelte, met ongeveer 240 wijnstokken, werd in 1983 aangeplant. Een kleiner lager gelegen gedeelte van ongeveer 300 planten volgde in 2007.
Bij de oogst van 2019 waren de oudste stokken daarmee bijna vijftig jaar oud.
Deze combinatie van oude en jongere wijnstokken geeft Oddero verschillende componenten om mee te werken: oude stokken zorgen doorgaans voor concentratie en diepte, terwijl jongere planten extra levendigheid kunnen bijdragen.
Hoeveel wijnstokken per hectare?
De wijngaard is aangeplant met 4.500 stokken per hectare.
De bijzondere bodem van Vignarionda
Hier ligt een belangrijk deel van de identiteit van deze wijn.
De bodem van Vignarionda behoort geologisch tot de Serravallien-formatie van Serralunga d’Alba en bestaat uit zogenaamde Lequio Formation: lagen grijze mergel afgewisseld met zandsteen.
De bodem bevat onder andere siliciumhoudend zand, calciumcarbonaat en ijzercarbonaat en is rijk aan sporenelementen zoals kalium, boor, mangaan en magnesium.
Nog opvallender is het gehalte aan actieve kalk.
Oddero vermeldt voor Vignarionda maar liefst 13,58% actieve kalk, volgens het domein het hoogste percentage binnen het gehele Barolo-gebied.
Dat helpt verklaren waarom Vignarionda ondanks zijn kracht nooit alleen zwaar of massief smaakt. De wijnen hebben naast stevige tannines een uitgesproken minerale spanning en frisheid.
Het is juist die combinatie van kracht, kalkachtige mineraliteit en finesse die Vignarionda tot zo'n bijzonder terroir maakt.
Geuren en smaken van de Vignarionda 2019
De Oddero Vignarionda Riserva 2019 is nog jong en gelaagd, maar laat nu al een breed aromatisch spectrum zien.
In de neus vind je donkere kersen, bramen en ander donker fruit, gecombineerd met rode en gedroogde rozen en frisse citrustonen. Daarna volgen diepere aroma's van tabak, zoethout, specerijen, gedroogde kruiden en bosgrond.
Typisch voor deze wijn is bovendien een uitgesproken minerale kant die doet denken aan natte kalksteen, ijzer en grafiet.
Oddero noemt zelf donker fruit, bramen, citrus, rozen, tabak, zoethout, kina, bosgrond en natte kalksteen.
De 2019 toont daarnaast balsamische en kruidige nuances. Decanter proefde onder meer medicinale kruiden, salie, as en ijzer en benadrukt dat de wijn vooral indruk maakt door de combinatie van structuur en elegantie.
In de mond is de wijn krachtig en strak, maar zeer precies.
De tannines zijn stevig – dat mag je verwachten van een jonge top-Barolo uit Serralunga – maar ze zijn fijn van structuur. De frisse zuren geven de wijn spanning en lengte, terwijl een stevige minerale kern hem door de lange afdronk draagt.
Dit is nadrukkelijk geen dikke of zwaar geëxtraheerde Barolo. De kracht zit in de structuur en lengte, niet in overrijpheid.
Oogstjaar 2019: klassiek Barolo
2019 behoort tot de sterkste recente Barolo-jaargangen.
Decanter waardeerde het jaar met 5 sterren uit 5 en omschrijft 2019 als een klassieke jaargang. De winter leverde goede waterreserves, terwijl de regen gedurende het groeiseizoen beter verdeeld was dan in 2018.
De zomer kende enkele zeer warme perioden, vooral eind juli, maar de laatste fase van het seizoen verliep bijzonder gunstig. Oktober bracht relatief droge omstandigheden, milde dagen en koele nachten.
Daardoor kreeg Nebbiolo een lang groeiseizoen en voldoende tijd om zijn tannines, aroma's en zuren volledig te ontwikkelen.
Het resultaat zijn Barolo's die vaak wat strakker en minder uitbundig zijn dan in warme, zeer rijpe jaren, maar juist veel frisheid, spanning en bewaarpotentieel hebben.
En dat past uitzonderlijk goed bij Vignarionda.
Voor Serralunga d’Alba was 2019 bovendien bijzonder succesvol. Decanter beoordeelde Serralunga, samen met Monforte, als een van de sterkere gemeenten van deze jaargang.
Wanneer werd de Vignarionda 2019 geoogst?
Oddero geeft voor Vignarionda als gebruikelijke oogstperiode de tweede week van oktober. De druiven worden volledig met de hand geplukt in kleine kratten van ongeveer 18 kilo.
De oogst van 2019, was relatief laat, vanwege het klassieke groeiseizoen. De algemene Nebbiolo-oogst in Barolo liep tot ongeveer 20 oktober, wat duidelijk later was dan in diverse warmere jaren.
Door het gunstige microklimaat behoort Vignarionda volgens Oddero tot de Nebbiolo-wijngaarden die relatief vroeg tot volledige technische én fenolische rijpheid komen.
Handmatige selectie van de druiven
Bij een wijn van dit niveau begint de selectie al in de wijngaard.
De Nebbiolo-druiven worden met de hand geoogst in 18-kilo kratten en de trossen worden handmatig geselecteerd.
Na aankomst in de kelder volgt opnieuw een selectie op een transportband voordat de druiven worden ontsteeld.
Deze dubbele selectie is belangrijk. Alleen gezonde en optimaal rijpe druiven komen uiteindelijk in de Vignarionda Riserva terecht.
Vinificatie: traditioneel en langzaam
De druiven gaan na het ontstelen naar fermentatievaten van ongeveer 50 hectoliter.
Daar vindt de alcoholische vergisting plaats, met dagelijkse remontage waarbij de wijn over de schillen wordt gepompt en de schillenlaag vochtig wordt gehouden.
De totale vergisting en maceratie duurt ongeveer 25 tot 28 dagen.
Dit past bij Oddero's traditionele benadering van Barolo.
Er wordt voldoende tijd genomen om tannines, kleur en aromatische componenten uit de Nebbiolo-schillen te halen, maar zonder de wijn door extreem agressieve extractie kunstmatig krachtig te maken.
Na de alcoholische vergisting volgt de malolactische vergisting.
Rijping: ongeveer 40 maanden Oostenrijks eiken
Hier onderscheidt Vignarionda zich duidelijk van verschillende andere Oddero-Barolo's.
Na de malolactische vergisting wordt de wijn overgestoken naar Oostenrijkse eikenhouten vaten, waarin hij ongeveer 40 maanden rijpt.
Het doel van het hout is niet om de wijn een duidelijke vanille- of toastsmak te geven.
De relatief grote traditionele vaten zorgen vooral voor een zeer geleidelijke zuurstofuitwisseling. Daardoor kunnen de stevige Nebbiolo-tannines langzaam verfijnen terwijl het karakter van de wijngaard behouden blijft.
Na het bottelen wordt de Riserva nog jarenlang onder gecontroleerde omstandigheden in de kelders van Oddero bewaard, rond 15°C en 70% luchtvochtigheid, voordat hij wordt vrijgegeven.
Waarom is Vignarionda een Riserva?
De Riserva-aanduiding is hier meer dan alleen extra rijping.
Vignarionda heeft van nature de tannines, zuren, concentratie en minerale structuur die nodig zijn om langdurige opvoeding en vervolgens tientallen jaren flesontwikkeling aan te kunnen.
Oddero produceert de wijn dan ook in zeer kleine hoeveelheden, gemiddeld ongeveer 2.700 tot 3.000 flessen per oogstjaar.
Het blijft dus een zeldzame wijn uit minder dan één hectare wijngaard.
Vignarionda 2019 binnen het assortiment van Oddero
Voor een Brunolo-klant die bijvoorbeeld ook naar Oddero Villero kijkt, is het verschil interessant.
Villero uit Castiglione Falletto combineert kracht met een relatief ronde, sappige fruitstructuur.
Vignarionda gaat een stap verder richting spanning, mineraliteit, tanninestructuur en levensduur. De kalkrijke bodem van Serralunga en het hoge aandeel actieve kalk geven de wijn een uitgesproken verticale structuur.
Bij de 2019 is dat verschil extra duidelijk.
De wijn bezit voldoende donker fruit, maar zijn belangrijkste kwaliteiten zijn niet alleen fruit en volume. Het zijn vooral precisie, frisheid, mineraliteit, lengte en het vermogen om tientallen jaren verder te ontwikkelen.
Daarmee is Vignarionda niet simpelweg een duurdere Oddero-Barolo, maar een fundamenteel andere wijn.
Nu drinken of bewaren?
Wie de Vignarionda Riserva 2019 nu opent, proeft een indrukwekkende maar nog jonge Barolo.
De tannines, zuren en minerale structuur zijn duidelijk aanwezig en de wijn heeft tijd nodig om zijn volledige aromatische complexiteit te laten zien.
Decanter plaatst deze wijn expliciet in zijn “20-year club” van Barolo Riserva 2019 en beschouwt hem als een wijn die het karakter van zowel jaargang als terroir uitzonderlijk goed weergeeft.
Ook andere professionele beoordelingen wijzen op zeer langdurige ontwikkeling. Een praktisch drinkvenster voor Brunolo.nl zou ik daarom zetten op ongeveer:
2028–2050+
Wie graag krachtige, jonge Barolo drinkt kan uiteraard eerder beginnen. Geef de wijn dan minimaal drie tot vier uur lucht en schenk hem in een ruim Nebbiolo- of Bourgogneglas.
Wie geduld heeft, zal zien dat het donkere fruit geleidelijk plaatsmaakt voor een nog complexer palet van gedroogde rozen, tabak, leer, truffel, bosgrond, kruiden, teer en balsamische tonen.
Dit is duidelijk een wijn waarvoor een goede kelder beloond wordt.
Wijn-spijscombinaties
Een Barolo van dit kaliber verdient gerechten met voldoende diepte, maar liever niet zo zwaar of zoet dat de finesse van de wijn verdwijnt.
Mooie combinaties zijn:
- brasato al Barolo
- langzaam gestoofde runderschenkel
- kalfswang of ossobuco
- hert of ree
- lamsrack met rozemarijn
- tajarin met ragù
- risotto met porcini
- tajarin of risotto met witte truffel
- eekhoorntjesbrood en andere wilde paddenstoelen
- Parmigiano Reggiano
- Castelmagno of lang gerijpte pecorino
Vooral truffel, paddenstoelen en verfijnde wildgerechten sluiten prachtig aan bij de aardse, balsamische en minerale ontwikkeling van oudere Vignarionda.
Serveer bij voorkeur rond 17–18°C.
Korte samenvatting
De Oddero Barolo Riserva Vignarionda 2019 is een van de grote bewaar-Barolo's van Serralunga d’Alba. Hij komt van slechts 0,77 hectare op 360 meter hoogte, met Nebbiolo-stokken waarvan het grootste deel al rond 1972 werd aangeplant.
De uitzonderlijk kalkrijke bodem geeft de wijn zijn kenmerkende spanning en mineraliteit. Donker fruit, bramen, rozen, citrus, tabak en zoethout worden gecombineerd met krachtige maar verfijnde tannines en een lange, minerale afdronk. Na ongeveer 40 maanden Oostenrijks eiken krijgt de wijn nog een lange flesrijping voordat Oddero hem vrijgeeft.
Het klassieke topjaar 2019 past perfect bij deze cru: veel frisheid, structuur en precisie, met een bewaarpotentieel dat gemakkelijk tot ver in de jaren 2040 en waarschijnlijk daarna reikt.
Een uitzonderlijke Barolo voor de liefhebber die niet alleen intensiteit zoekt, maar vooral terroir, verfijning en een wijn die zich tientallen jaren kan blijven ontwikkelen.
