Barolo Tortoniano 2022 – elegantie boven kracht
De Barolo DOCG Tortoniano 2022 van Michele Chiarlo laat mooi zien wat een goede producent in een warm en droog Barolo-jaar kan bereiken. 2022 leverde niet overal dezelfde kwaliteit, maar bij de betere producenten ontstonden verrassend geurige, frisse en relatief vroeg toegankelijke Barolo's. Michele Chiarlo behoort wat ons betreft duidelijk tot die categorie.
Tortoniano is geen Barolo die indruk probeert te maken met maximale extractie of veel hout. Het draait hier juist om finesse, parfum, frisheid en zijdezachte Nebbiolo-tannines. Daardoor is dit een interessante Barolo voor liefhebbers die de elegantie van Nebbiolo belangrijker vinden dan pure kracht.
Ook Decanter beoordeelde de Tortoniano 2022 met 92 punten en rekent hem tot de geslaagde wijnen van deze uitdagende jaargang.
Wat betekent de naam Tortoniano?
De naam Tortoniano verwijst niet naar één afzonderlijke Cru, maar naar de geologische oorsprong van de bodem.
De Nebbiolo groeit op grijze, kalkrijke mergel van mariene oorsprong die ongeveer negen miljoen jaar geleden tijdens het Tortonien is ontstaan. De bodem heeft een basische pH, bevat circa 12% actieve kalk en is rijk aan sporenelementen, met name magnesium en mangaan.
Dit type bodem wordt sterk geassocieerd met de meer aromatische en elegante kant van Barolo: parfums van bloemen en rood fruit, verfijnde tannines en een wijn die minder massief overkomt dan sommige Barolo's van zwaardere bodems.
Dat karakter past uitstekend bij de stijl die Michele Chiarlo met Tortoniano nastreeft.
De verbinding met de beroemde Cru Cerequio
Een interessant detail dat Tortoniano onderscheidt van veel andere Barolo's in deze prijsklasse is de verbinding met Cerequio, een van de historische grote wijngaarden van Barolo.
Michele Chiarlo bezit ongeveer zes hectare in Cerequio, gelegen tussen de gemeenten La Morra en Barolo. Miche Chiarlo vermeldt Tortoniano expliciet als een van de Barolo's waarvoor druiven uit Cerequio worden gebruikt. De wijngaarden van Chiarlo in Cerequio liggen rond 320 meter hoogte, hebben een zuid- tot zuidwestelijke expositie en werden tussen 1972 en 1990 aangeplant.
Het is wel belangrijk onderscheid te maken tussen Tortoniano en Barolo Cerequio DOCG. Tortoniano is geen single-vineyard Cerequio. Chiarlo maakt van geselecteerde druiven uit Cerequio ook zijn afzonderlijke, veel duurdere Cru Barolo Cerequio.
Juist dat maakt Tortoniano interessant: je krijgt binnen de assemblage een verbinding met een van de belangrijkste terroirs van het wijnhuis, zonder de prijs van de afzonderlijke Cru te betalen.
Oogstjaar 2022 – warm, droog en verrassend goed
2022 was een van de meest extreme groeiseizoenen van de afgelopen jaren in Piemonte. Na een zachte winter met weinig neerslag volgde opnieuw een droge lente. De ontwikkeling van de wijnstok liep daardoor ongeveer twee weken voor op een normaal jaar.
Ook juni en juli waren heet en droog. Twee regenperioden in Barolo en Barbaresco brachten volgens Michele Chiarlo uiteindelijk ongeveer 120 mm regen, precies op een belangrijk moment. Hierdoor verbeterde de verhouding tussen schil en vruchtvlees en konden de druiven verder fysiologisch rijpen.
Chiarlo paste het werk in de wijngaard bovendien aan de uitzonderlijke omstandigheden aan. Rond de druiven werd voldoende bladerdek behouden om bescherming te bieden tegen zon en hitte. Het uitdunnen van de trossen werd vervroegd naar 20–22 augustus.
De Nebbiolo voor de 2022 werd vervolgens volledig met de hand geoogst tussen 20 en 26 september, ongeveer twee weken eerder dan gebruikelijk. Volgens wijnmaker Stefano Chiarlo bereikten de druiven de kelder perfect gezond en rijp.
Wat merk je daarvan in het glas?
Dat is misschien wel het interessantste aan 2022.
Dit is geen massieve, overrijpe Barolo geworden. De wijn heeft juist een open, aromatisch en elegant karakter, terwijl er voldoende zuren en tannines aanwezig zijn om hem verder te laten ontwikkelen.
Daarom vinden wij Tortoniano 2022 vooral interessant voor liefhebbers die niet noodzakelijk tien jaar willen wachten voordat een Barolo plezier begint te geven.
Vinificatie – traditioneel, maar zonder harde extractie
Tortoniano wordt gemaakt van 100% Nebbiolo.
Na de handmatige oogst vindt de vergisting plaats in roestvrijstalen tanks. De wijn blijft 15 tot 18 dagen in contact met de schillen. Tijdens de vergisting wordt de schillenkoek voorzichtig natgehouden met het door Chiarlo gebruikte doccia-systeem, letterlijk een zachte 'douche' over de druivenschillen.
De temperatuur loopt tijdens dit proces van ongeveer 31°C terug naar 27°C.
Dat relatief beheerste extractieproces is bij een jaar als 2022 belangrijk. De druiven waren door warmte en droogte klein en geconcentreerd; te harde extractie had gemakkelijk tot droge of dominante tannines kunnen leiden.
Na de vinificatie rijpt Tortoniano 18 tot 24 maanden in middelgrote en grote houten vaten. De totale rijping bedraagt minimaal drie jaar, waarbij de wijn na het hout verder op fles wordt verfijnd voordat hij wordt vrijgegeven.
Het gebruik van grotere vaten is belangrijk voor de stijl: het hout moet de Nebbiolo begeleiden, niet overheersen.
Geur en smaak van Tortoniano 2022
In het glas heeft de wijn de heldere granaatrode kleur die we van jonge Barolo verwachten.
De geur is verfijnd en typisch Nebbiolo. Rozenblaadjes en jeneverbes staan op de voorgrond, gevolgd door fijne kruiden en specerijen. Met wat lucht komt steeds meer van het rode fruit naar voren.
In de mond heeft Tortoniano een mooie combinatie van breedte en elegantie. De tannines zijn duidelijk aanwezig – het blijft tenslotte jonge Barolo – maar hebben een opvallend zijdeachtige structuur. Frisse zuren houden de wijn levendig en geven spanning aan het fruit.
De afdronk is lang, droog en verfijnd, met opnieuw kruiden, florale tonen en de typische hartige kant van Nebbiolo.
Dit is daarmee geen blockbuster, maar een Barolo die vooral overtuigt door balans en finesse.
Wanneer drinken?
Michele Chiarlo geeft zelf aan dat Tortoniano ongeveer vier tot vijf jaar na de oogst al een verrassend harmonieuze tanninestructuur krijgt. Voor de 2022 betekent dat dat de wijn vanaf ongeveer 2026–2027 mooi begint open te komen.
Onze voorkeur:
2026–2029: voor liefhebbers van jong rood fruit, bloemen, frisheid en duidelijk aanwezige Nebbiolo-tannines.
2030–2036: waarschijnlijk het mooiste evenwicht tussen fruit, ontwikkeling en complexiteit.
Daarna: bij goede opslag kan de wijn zich verder ontwikkelen richting gedroogde bloemen, tabak, leer, truffel en aardse tonen.
Wie hem nu opent, adviseren wij de wijn ongeveer één tot twee uur lucht te geven.
Serveer hem bij voorkeur rond 17°C en zeker niet op normale warme kamertemperatuur.
Wijn-spijscombinaties
De combinatie van frisheid, aromatische verfijning en tannines maakt Tortoniano bijzonder geschikt voor de klassieke keuken van Piemonte.
Michele Chiarlo adviseert zelf onder andere fettuccine met porcini, brasato al Barolo, duif en goed gerijpte kazen.
Daarnaast combineren wij hem graag met:
- tajarin of tagliatelle met paddenstoelen;
- risotto met porcini;
- runderschenkel of langzaam gestoofd rundvlees;
- kalfswang;
- ossobuco;
- eend;
- wildgerechten;
- gerechten met truffel;
- oude Parmezaanse kaas.
Vooral paddenstoelen en truffel zijn prachtige partners: hun aardse aroma's sluiten uitstekend aan bij de ontwikkeling van Nebbiolo.
Voor wie is de Michele Chiarlo Tortoniano 2022 een goede keuze?
Kies deze Tortoniano 2022 wanneer je een elegante en klassieke Barolo zoekt die niet jarenlang ontoegankelijk blijft.
Daar zit voor ons de kracht van deze wijn.
Hij heeft voldoende structuur en herkomst om serieus Barolo-karakter te bieden, maar de combinatie van het toegankelijke karakter van 2022, de Tortonische bodems en de verfijnde stijl van Michele Chiarlo maakt hem nu al aantrekkelijk.
Wie vooral zeer krachtige, gespierde en streng tanninerijke Barolo zoekt om vijftien jaar weg te leggen, kan beter naar een andere stijl kijken.
Maar wie houdt van parfum, rood fruit, rozen, frisse zuren, fijne tannines en elegantie, vindt in Tortoniano 2022 bijzonder veel Barolo voor zijn geld.
Brunolo's keuze
Tortoniano 2022 is voor ons vooral een sterke prijs-kwaliteitkeuze binnen Barolo: een gerenommeerde producent, verbinding met het beroemde Cerequio-terroir, traditionele rijping in grote vaten én een oogstjaar dat de wijn relatief vroeg toegankelijk maakt.
Een Barolo voor de liefhebber die klassieke Nebbiolo zoekt, maar er ook binnen afzienbare tijd van wil kunnen genieten.
